a. Antico inglese:
morfologia
b. Antico inglese e
inglese moderno a confronto
* * * * * * * * * *
a. Antico inglese: morfologia
I. Nomi, aggettivi e
dimostrativi
Desinenze delle declinazioni nominali
|
plurale in |
-as |
-u,Ø |
-a |
-n |
|
|
m |
n |
f |
m,f,n |
|
SING |
|
|
|
|
|
Nominativo |
Ø |
Ø |
-u |
Ø |
|
Accusativo |
Ø |
Ø |
-e |
Ø |
|
Genitivo |
-es |
-es |
-e |
-an |
|
Dativo |
-e |
-e |
-e |
-an |
|
PLU |
|
|
|
|
|
Nominativo |
-as |
-u,Ø |
-a |
-an |
|
Accusativo |
-as |
-u,Ø |
-a |
-an |
|
Genitivo |
-a |
-a |
-a |
-ena |
|
Dativo |
-um |
-um |
-um |
-um |
1. nomi plurali in -as: maschili
rinc (‘guerriero’), cyning (‘re’), æþeling (‘principe’), eorl (‘guerriero’), gesiþ (‘compagno’), þegn (‘seguace’), beorn (‘guerriero’), þeoden (‘signore’), secg (‘uomo’), dream (‘gioia’)
|
|
singolare |
plurale |
||
|
Nominativo |
se |
rinc |
þa |
rincas |
|
Accusativo |
þone |
rinc |
þa |
rincas |
|
Genitivo |
þæs |
rinces |
þara |
rinca |
|
Dativo |
þæm |
rince |
þæm |
rincum |
2a. nomi plurali in -u: neutri
scip (‘nave’)
|
|
singolare |
plurale |
||
|
Nominativo |
þæt |
scip |
þa |
scipu |
|
Accusativo |
þæt |
scip |
þa |
scipu |
|
Genitivo |
þæs |
scipes |
þara |
scipa |
|
Dativo |
þæm |
scipe |
þæm |
scipum |
2b. nomi plurali in -u: neutri (-u apocopata nei nomi con vocale lunga o vocale breve seguita da due consonanti)
land (‘terra’), word (‘parola’)
|
|
singolare |
plurale |
||
|
Nominativo |
þæt |
land |
þa |
land |
|
Accusativo |
þæt |
land |
þa |
land |
|
Genitivo |
þæs |
landes |
þara |
landa |
|
Dativo |
þæm |
lande |
þæm |
landum |
3. nomi plurali in -a: femminili
cearu (‘afflizione’), glof (‘guanto’), fæhðu (‘faida’), lufu (‘amore’), ecg (‘lama’), hwil (‘tempo’), sorg (‘dolore’), sybb (‘stirpe’), wynn (‘gioia’)
|
|
singolare |
plurale |
||
|
Nominativo |
seo |
cearu |
þa |
ceara |
|
Accusativo |
þa |
ceare |
þa |
ceara |
|
Genitivo |
þære |
ceare |
þara |
ceara |
|
Dativo |
þære |
ceare |
þæm |
cearum |
4a. nomi plurali in -n: maschili
nama (‘nome’), guma (‘uomo’), bana (‘uccisore’), frea (‘signore’), fruma (‘condottiero’), brytta (‘spartitore’), leoma (‘luce’)
|
|
singolare |
plurale |
||
|
Nominativo |
se |
nama |
þa |
naman |
|
Accusativo |
þone |
naman |
þa |
naman |
|
Genitivo |
þæs |
naman |
þara |
namena |
|
Dativo |
þæm |
naman |
þæm |
namum |
4b. nomi plurali in -n: femminili
byrne (‘cotta di maglia’), hearpe (‘arpa’)
|
|
singolare |
plurale |
||
|
Nominativo |
seo |
byrne |
þa |
byrnan |
|
Accusativo |
þa |
byrnan |
þa |
byrnan |
|
Genitivo |
þære |
byrnan |
þara |
byrnena |
|
Dativo |
þære |
byrnan |
þæm |
byrnum |
4c. nomi plurali in -n: neutri
eage (‘occhio’), eare (‘orecchio’)
|
|
singolare |
plurale |
||
|
Nominativo |
þæt |
eage |
þa |
eagan |
|
Accusativo |
þæt |
eage |
þa |
eagan |
|
Genitivo |
þæs |
eagan |
þara |
eagena |
|
Dativo |
þæm |
eagan |
þæm |
eagum |
5. nomi con apofonia
fot m (‘piede’), mann m (‘uomo’)
|
|
singolare |
plurale |
|
Nominativo |
fot, mann |
fet, menn |
|
Accusativo |
fot, mann |
fet, menn |
|
Genitivo |
fotes, mannes |
fota, manna |
|
Dativo |
fet, menn |
fotum, mannum |
Aggettivi
trum (‘forte’)
|
|
|
forte (indefinito) |
|
debole (definito da dim. o poss.) |
||||
|
|
|
masc |
neutro |
femm |
|
masc |
neutro |
femm |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
sing |
nom |
trum |
trum |
trumu |
|
truma |
trume |
trume |
|
|
acc |
trumne |
trum |
trume |
|
truman |
trume |
truman |
|
|
gen |
trumes |
trumes |
trumre |
|
truman |
truman |
truman |
|
|
dat |
trumum |
trumum |
trumre |
|
truman |
truman |
truman |
|
|
strum |
trume |
trume |
trumre |
|
truman |
truman |
truman |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
plur |
nom |
trume |
trumu |
truma |
|
truman |
truman |
truman |
|
|
acc |
trume |
trumu |
truma |
|
truman |
truman |
truman |
|
|
gen |
trumra |
trumra |
trumra |
|
trumra |
trumra |
trumra |
|
|
dat |
trumum |
trumum |
trumum |
|
trumum |
trumum |
trumum |
|
|
strum |
trumum |
trumum |
trumum |
|
trumum |
trumum |
trumum |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Articolo dimostrativo se (‘il’, ‘quel’; anche pronome relativo)
|
|
singolare |
plurale |
||
|
|
maschile |
femminile |
neutro |
|
|
Nominativo |
se |
seo, sio |
þæt |
þa |
|
Accusativo |
þone |
þa |
þæt |
þa |
|
Genitivo |
þæs |
þære |
þæs |
þara, þæra |
|
Dativo |
þæm, þam |
þære |
þæm, þam |
þæm, þam |
|
Strumentale |
þy, þon |
|
þy, þon |
|
Dimostrativo þes (‘questo’)
|
|
singolare |
plurale |
||
|
|
maschile |
femminile |
neutro |
|
|
Nominativo |
þes |
þeos |
þis |
þas |
|
Accusativo |
þisne |
þas |
þis |
þas |
|
Genitivo |
þisses |
þisse, þisre |
þisses |
þissa, þisra |
|
Dativo |
þissum |
þisse |
þissum |
þissum |
|
Strumentale |
þys |
|
þys |
|
II. Verbi e pronomi
personali
Verbi deboli (suffisso consonantico)
|
infinito |
|
fremman |
lufian |
hieran |
|
|
|
‘compiere’ |
‘amare’ |
‘udire’ |
|
presente |
|
|
|
|
|
|
Indicativo |
|
|
|
|
|
ic |
fremme |
lufie |
hiere |
|
|
þu |
fremest |
lufast |
hierst |
|
|
he,heo,hit |
fremeþ |
lufað |
hierþ |
|
|
we,ge,hie |
fremmaþ |
lufiaþ |
hieraþ |
|
|
|
|
|
|
|
|
Congiunt. |
|
|
|
|
|
ic,þu,he |
freme |
lufie |
hiere |
|
|
we,ge,hie |
fremmen |
lufien |
hieren |
|
|
|
|
|
|
|
|
Imperativo |
|
|
|
|
|
2 sing. |
freme |
lufa |
hier |
|
|
2 pl. |
fremmaþ |
lufiaþ |
hieraþ |
|
|
|
|
|
|
|
|
Participio |
|
|
|
|
|
|
fremmende |
lufiende |
|
|
|
|
|
|
|
|
passato |
|
|
|
|
|
|
Indicativo |
|
|
|
|
|
ic |
fremede |
lufode |
hierde |
|
|
þu |
fremedest |
lufodest |
hierdest |
|
|
he,heo,hit |
fremede |
lufode |
hierde |
|
|
we,ge,hie |
fremedon |
lufodon |
hierdon |
|
|
|
|
|
|
|
|
Congiunt. |
|
|
|
|
|
ic,þu,he |
fremede |
lufode |
hierde |
|
|
we,ge,hie |
fremeden |
lufoden |
hierden |
|
|
|
|
|
|
|
|
Participio |
|
|
|
|
|
|
(ge)fremed |
(ge)lufod |
(ge)hiered |
|
|
|
|
|
|
Verbi forti (gradazione vocalica o Ablaut: inf., pass.sing., pass.plu., part.pass.)
|
infinito |
|
drincan |
helpan |
seon |
|
|
|
‘bere’ |
‘aiutare’ |
‘vedere’ |
|
presente |
|
|
|
|
|
|
Indicativo |
|
|
|
|
|
ic |
drince |
helpe |
seo |
|
|
þu |
drincest |
helpst |
syhst |
|
|
he,heo,hit |
drinceþ |
helpþ |
syhþ |
|
|
we,ge,hie |
drincaþ |
helpaþ |
seoþ |
|
|
|
|
|
|
|
|
Congiunt. |
|
|
|
|
|
ic,þu,he |
drince |
helpe |
seo |
|
|
we,ge,hie |
drincen |
helpen |
seon |
|
|
|
|
|
|
|
|
Imperativo |
|
|
|
|
|
2 sing. |
drinc |
help |
seoh |
|
|
2 pl. |
drincaþ |
helpaþ |
seoþ |
|
|
|
|
|
|
|
|
Participio |
|
|
|
|
|
|
drincende |
helpende |
seonde |
|
|
|
|
|
|
|
passato |
|
|
|
|
|
|
Indicativo |
|
|
|
|
|
ic,he |
dranc |
healp |
seah |
|
|
þu |
drunce |
hulpe |
sawe |
|
|
we,ge,hie |
druncon |
hulpon |
sawon |
|
|
|
|
|
|
|
|
Congiunt. |
|
|
|
|
|
ic,þu,he |
drunce |
hulpe |
sawe |
|
|
we,ge,hie |
druncen |
hulpen |
sawen |
|
|
|
|
|
|
|
|
Participio |
|
|
|
|
|
|
(ge)druncen |
(ge)holpen |
(ge)sewen |
|
|
|
|
|
|
Verbi anomali
|
infinito |
|
beon,wesan |
|
|
|
‘essere’ |
|
presente |
|
|
|
|
Indicativo |
|
|
|
ic |
eom,beo |
|
|
þu |
eart,bist |
|
|
he,heo,hit |
is,biþ |
|
|
we,ge,hie |
sindon,beoþ |
|
|
|
|
|
|
Congiunt. |
|
|
|
ic,þu,he |
sie,beo |
|
|
we,ge,hie |
sien,beon |
|
|
|
|
|
|
Imperativo |
|
|
|
2 sing. |
wes,beo |
|
|
2 pl. |
wesaþ,beoþ |
|
|
|
|
|
|
Participio |
|
|
|
|
|
|
passato |
|
|
|
|
Indicativo |
|
|
|
ic |
wæs |
|
|
þu |
wære |
|
|
he,heo,hit |
wæs |
|
|
we,ge,hie |
wæron |
|
|
|
|
|
|
Congiunt. |
|
|
|
ic,þu,he |
wære |
|
|
we,ge,hie |
wæren |
|
|
|
|
|
|
Participio |
|
|
|
|
|
Pronomi personali ic (‘io’), wit (‘noi due’), we (‘noi’)
|
|
|
||
|
|
singolare |
duale |
plurale |
|
Nominativo |
ic |
wit |
we |
|
Accusativo |
me, mec |
unc |
us |
|
Genitivo |
min |
uncer |
ure |
|
Dativo |
me |
unc |
us |
|
|
|
|
|
Pronomi personali þu (‘tu’), git (‘voi due’), ge (‘voi’)
|
|
|
||
|
|
singolare |
duale |
plurale |
|
Nominativo |
þu |
git |
ge |
|
Accusativo |
þe, þec |
inc |
eow |
|
Genitivo |
þin |
incer |
eower |
|
Dativo |
þe |
inc |
eow |
|
|
|
|
|
Pronomi personali he (‘egli’), heo (‘ella’), hit (‘esso’), hie (‘loro, essi’)
|
|
singolare |
plurale |
||
|
|
maschile |
femminile |
neutro |
|
|
Nominativo |
he |
heo, hio |
hit |
hie, hi |
|
Accusativo |
hine |
hie, hi |
hit |
hie, hi |
|
Genitivo |
his |
hire |
his |
hira, hiera, heora |
|
Dativo |
him |
hire |
him |
him, heom |
|
|
|
|
|
|
I pronomi personali valgono anche come riflessivi e reciproci.
****************** ************* *****************
b. Antico inglese e inglese moderno a confronto
|
|
Old English |
Modern English |
|
lessico |
|
|
|
|
germanico |
germanico-romanzo |
|
|
accento radicale e fisso |
accento variabile |
|
|
|
|
|
morfologia |
|
|
|
verbi |
verbi deboli e forti |
verbi regolari e irregolari |
|
|
2 tempi semplici |
2 tempi semplici |
|
|
3 modi (ind.,cong.,imp.) |
3 modi (ind.,cong.,imp.) |
|
|
morfol. ricca (pers., num.) |
morfol. povera (pres.3sing.) |
|
|
verbi impersonali |
|
|
|
|
|
|
pron. pers. |
1,2,3,duale (wit,git) |
1,2,3 |
|
|
4 casi (he, hine, his, him) |
3 casi (he, him, his) |
|
|
|
|
|
nomi |
genere grammaticale |
genere naturale |
|
|
4 casi |
2 casi |
|
|
|
|
|
dimostrativi |
se,
seo, þæt |
the, that,
e pron. relativo |
|
|
þes, þeos, þis |
this |
|
|
5 casi |
|
|
|
|
|
|
aggettivi |
2 declinazioni |
indeclinati |
|
|
|
|
|
accordo |
morfologico |
astratto |
|
|
Agg.-Nome: gen.,num.,caso |
|
|
|
Det.-Nome: gen.,num.,caso |
this/that: num. |
|
|
Soggetto-Verbo: pers.,num. |
pers.,num. (pres. 3sing) |
|
|
|
|
|
sintassi |
|
|
|
caso |
morfologico |
astratto (tranne pron. pers.) |
|
reggenza |
Verbo: acc., gen., dat. |
Verbo: acc. |
|
|
Prep: acc., gen., dat. |
Prep: acc. |
|
|
Agg.: gen., dat. |
|
|
|
|
|
|
negazione |
ne + verbo finito |
do/aus. + not + verbo |
|
|
|
|
|
ausiliari |
passivo: beon, weorðan |
passivo: be |
|
|
transitivo: habban |
transitivo: have |
|
|
intransitivo: beon, habban |
intransitivo: have |
|
|
|
|
|
modali |
ausiliari e lessicali |
solo ausiliari |
|
|
cunnan, willan |
|
|
|
|
|
|
preposizione |
pre-, post-posizione |
pre-posizione |
|
|
|
|
|
ordine |
S O V flessibile |
S V O fisso |
|
|
S V… |
|
|
|
S Aux…V |
|
|
|
S…V |
|
|
|
S…V Aux |
|
|
|
V S… |
|
|
|
Aux S…V |
|
|
|
|
|
|
soggetto |
soggetto non obbligatorio |
soggetto obbligatorio |
|
|
|
|